 «نمایش عروسکی» مانند هر هنر دیگری، دنیای گستردهای دارد. نمیتوان با خواندن چند مقاله یا شنیدن چند سخنرانی یا یک کتاب، تمامی آن را آموخت. فراتر از آموختن، به تجربه نیاز است. تجربه کردن خود، آموختههای بسیار به همراه دارد. در هر حال هدف منوچهر اکبرلو از نوشتن این مطلب مختصر فقط ارایه چند توصیه است. توصیههایی که با تجربه نیز کسب میشوند ولی مگر نباید از تجربیات دیگران نیز بهره برد؟
1- اگر عروسک را وادارید تا درباره حرکتی که میخواهید انجام دهد، صحبت کند، تماشاگر راحتتر متوجه حرکات آن خواهد شد. مثلا عروسک میخواهد جایی برای نشستن بیاید میتواند همزمان بگوید: «آهان! الان یه جای خوب برای نشستن پیدا میکنم.»
2- همیشه به زاویه دید تماشاگران توجه کنید. اگر عروسک شما قرار است در صحنهای بخوابد از خود بپرسید این عمل را چگونه نمایش دهید تا برای تماشاگر شما واضح و پذیرفتنی باشد. عروسکگردانان باید هر حرکتی را بارها تمرین کنند تا مطمئن شوند که آن حرکت برای تماشاگر قابل فهم و روشن است.
3- برای اطمینان از این که تماشاگران میتوانند عروسکی را که در حال سخن گفتن است عروسک را در هنگام حرف زدن به آرامی حرکت دهید. (اهمیت این مسئله به ویژه در مورد عروسکهای کوچک، مانند عروسکهای نمایشی، بیشتر نمایان میشود.) این حرکت میتواند با جلو و عقب بردن سرانجام پذیرد، البته این سخن به آن معنا نیست که بقیه عروسکها هم چون مجسمه بیحرکت بمانند. بلکه منظور آن است که تماشاگران باید بفهمند که چه کسی سخن میگوید.
4- صحبت عروسک بسیار مهم است. تماشاگران میخواهند حرفهای عروسکها را بفهمند. فراموش نکنید فهم سخنانی که با حرکت دهان و لبها همراه نیست به مراتب مشکلتر است. بسیار حرفهای دیگران را از راه «لبخوانی» متوجه میشوند و این در حالی است که عروسک چنین امکاناتی را ندارد.
5- نگذارید هیچ عروسکی پشت عروسک از دید تماشاگر پنهان بماند. عروسکها نباید مانع دیدن عروسکهای دیگر بشنوند. (به این عمل در نمایش، «ماسکه کردن» میگوییم.) فقط در موارد استثنایی که موضوع نمایش نیاز دارد. چنین اقدامی جایز است. در طول تمرینات، سعی کنید. از محلی که تماشاگران، اجرای شما را میبینند، نمایش را ببینید و جای عروسکهایتان را در صحنه، از دید تماشاگر تنظیم کنید.
6- اگر متن نمایش، اجازه حرکتهای زیادی به شما نمیدهد، میتوانید برای ایجاد تنوع بیشتر، از  عروسکهای بیشتری در صحنه استفاده کنید. (مثل بچههای محل یا حیوانات جنگ.) تعداد این عروسکها بستگی به حجم و اندازه عروسک و صحنه و نیاز نمایش شماست و البته باید توجه داشت اگر برای عروسکی نمیتوان نقشی در روند ماجراهای نمایش تعیین کرد، باید آن را حذف نمود چرا که حضور زاید آن بر صحنه، فقط از تمرکز تماشاگر به نقشهای اصلی میکاهد.
7- در عروسکگردانی بگذارید احساسها و حرکات (تا جایی که اضافی جلوه نکنند) مبالغه شوند. یک عروسک شاد باید هیجان زیادی را نمایش بدهد. در حالی که یک عروسک غمگین باید به شکلی بسیار مشخصی، خستگی یا اندوه و یا افسردگی خود را نشان بدهد. تماشاگر باید به راحتی فاصله این دو احساس را دریابد.
8- باید به رابطه متقابل اندازه صحنه و نوع و تعداد عروسکهایتان خوب دقت کنید. بیشک، نمایشی که چندین عروسک دارد به صحنه بزرگتری نیازمند است، تا نمایشی که فقط به کمک دو عروسک اجرا میشود. انتخاب نوع عروسک نیز بسیار مهم است. هم باید توجه کرد که متن نمایشنامه متناسب با کدام نوع عروسک است و هم باید به صحنهای که در اختیار داریم اندیشید. بدیهی است که در یک صحنه به پهنای سه متر، نمیتوان پنج عروسک «بولزاکو» را به راحتی حرکت داد.
9- اگر در نمایش، به موضوعهایی مانند پرواز پرندگان، عبور هواپیما یا برآمدن خورشید و یا...، نیاز دارید، اگر مایل هستید حضور آنها از بالای صحنه انجام پذیر، در آن صورت صحنه شما باید یک پرده نیز در قسمت بالا داشته باشد تا محل قرار گرفتن عروسکگردان، دست او، ریسمانها و...، از دید تماشاگر پنهان بماند.
10- در مواردی کارگردان میتوان با چند کلمه، نمایش را معرفی کند: «سلام، خوشحالیم که به تماشای نمایش ما آمدهاید، نمایشی را که اینک میبینید در یک بیابان اتفاق می افتد. آن طرف هم جادهای که به روستا میرود و حالا با هم ببینیم که برای آن مرد پیر چه ماجرایی روی میدهد...» و از این گونه سخنها. گاه میتوان از عروسکگردان خواست که خودش نمایش را معرفی کند یا گاهی میتوان اجازه داد این معرفی توسط عروسک انجام پذیرد. این که از کدام یک از این روشها (و یا هر ابتکار دیگری) استفاده کنید و این که کدام مناسبتر است به نوع نمایش و ماجرای آن و تجزیه کارگردان بستگی دارد. در هر صورت هیچ اصلی که نشود از آن سرپیچی کرد، وجود ندارد.
11- استفاده از اشیای متحرک در صحنه میتواند سبب جذب بیشتر تماشاگر شود. حضور قطار، قایق، هواپیما، دوچرخه و یا... میتواند صحنه نمایش را هیجانانگیزتر کند. نیازی به حضور یک خودروی اسبابباز نیست. فقط با ساختن یک طرف یک خودروی مقوایی، عروسکتان میتواند در صحنه رانندگی کند. یک خورشید مقوایی (یا از جنس دیگر) که به دسته چوبی باریکی چسبانده شدهاند و از بالا آویزان شدهاند، با حرکت به چپ با راست، صحنه را متنوعتر میسازند و یا.. (خودتان پیشنهادی بدهید.)
12- توجه کنید که عروسک شما در صورتی مورد توجه تماشاگران قرار خواهد گرفت که قادر باشد شخصیت نقش ویژهای را ارائه دهد. (به این کار «شخصیتپردازی» میگوییم.) شخصیت عروسک شما باید از شخصیت دیگر عروسکها متفاوت باشد. حتی اگر سه عروسک خرگوش در صحنه داشته باشیم، این سه خرگوش باید ویژگیهای مختلفی داشته باشند. این ویژگیها را میتوان از راه رفتارهای خاص عروسک، نوع لباس آن، چگونگی راه رفتن و صحبت کردن و...، ایجاد کرد. مجموعه این عوامل شخصیت عروسک شما را میسازد.
 13 - باید برای هر عروسک لباسی انتخاب کرد که به شما در نمایش شخصیتی که در نظر دارید کمک کند. این کار بر عهده کارگردان یا طراح لباس است ولی در یک گروه جمع و جور که برای هر کار خاص یک نفر مشخص وجود ندارد عروسکگردان با توجه به شناختی که از نقش یافته است میتواند پیشنهاداتی بدهد و البته عروسکساز نیز توجه خواهد داشت که چهره و اندازه عروسک شما، متناسب با شخصیت آن خواهد بود.
14- حرکت و طرز صحبت عروسک را با شخصیت آن هماهنگ کنید. (میبینید که «شخصیتپردازی» روی همه چیز، حرکات، لباس، چهره، بیان و...، تاثیر میگذارد) اگر عروسک شما شخصیت شاد و امیدوار است، بگذارید با حرارت و هیجان صحبت کند و دایم به این طرف برود. اگر او شخصیتی تنبل است، اجازه دهید طوری عمل کند که گویی، در هر لحظه میخواهد بخوابد، کشدار حرف زدن او به تماشاگر شخصیتی بیحا و خوابآلود نشان خواهد داد. در هر حال سعی کنید به تماشاگر شخصیتهای جالب نشان دهید.
15- حرکت عروسک باید روشن، ساده و قابل فهم باشد. عروسکگردان درباره حرکت و عمل عروسک صحبت نمیکند بلکه او را «نمایش میدهد.» شاید مجبور شویم حرکت عروسک را از زبان او بیان کنیم. در هر حال حرکت عروسک و این که تا چه حد برای تماشاگر قابل فهم است. عملی است که نیاز به تمرین زیاد دارد. بگذارید در تمرینات، دیگر اعضای گروه، حرکات عروسک شما را ببینند و درباره معنای هر حرکت نظر دهند.
16- صدای مناسب برای یک عروسک، بازی آن را جالبتر میسازد، باید تمرین کنید تا بتوانید صداهای مختلفی را برای عروسکها ایجاد کنید، از صدای نازک یک گنجشک مهربان تا صدای پُراُبهت سیمرغ.
در بعضی نمایشها، حرف زدن عروسکها و حتی سرودههایی که میخوانند، از پیش، روی نوار ضبط شده و در زمان اجرا، هم زمان با حرکت عروسکها پخش میشود. (به این کار «پلی بک» میگوییم.) این عمل زمانی صورت میگیرد که بیان بازیگران ضعیف است یا به علت تعداد زیاد تماشاگران یا بزرگی سالن اجرا، شنیده نمیشوند یا محل قرارگیری عروسکگردانان (مثلا در یک نمایش با عروسکهای دستکشی) امکان رساندن صدا را به آنها نمیدهد. در این حالت باید برای هماهنگی دقیق حرکات عروسکها با صدای پخش شده بسیار دقت کرد.
17- عروسکها انواع مختلف دارند. ساخت آنها هم متفاوت است. برای پیشرفت در ساخت عروسک باید به کتابهای آموزشی ساخت آنها مراجعه کرد ولی پیشنهاد نگارنده آن است که قبل از هر چیز به ابتکارات ساده ولی جالب بیندیشد. سر یک عروسک که با یک سیب، سیبزمینی، هویج یا روزنامههای گلوله شده ساخته شده بسیار جالب خواهد بود. میتوان با یک جوراب کهنه، گلولهای از کاغذ باطلهها، چند دکمه و چند تکه پارچه، عروسکهای زیبایی ساخت. یک پاکت نقاشی شده میتواند یک شخصیت عروسکی را آنچنان جالب نشان دهد که هیچ عروسک گرانقیمتی قادر به این کار نباشد.
فراموش نکنید که ابتکارات، کوچک، نتایج شگفتآوری به همراه خواهد داشت. در نمایش عروسکی به آخرین چیزی که باید فکر میکنید «امکانات» است.
18- آمادهسازی صحنه نمایش بسیار مهم است. با آویزان کردن یک پتو، پارچه، یا پرده میتوان صحنهای بزرگ فراهم کرد که تعداد زیادی عروسک در آن بازی خواهند کرد. اگر در نمایش شما عروسکهایی هم چون «بونراکو» وجود دارد یا نمایش «سایه» میخواهید اجرا کنید، نیازی به این پرده نیست و به شکلی دیگر باید صحنه را آماده نمود. اگر نمایش شما ترکیبی از چند نوع عروسک باشد باید برای امکان حرکت هر نوع از عروسکها، فضای مناسبی را پیشبینی کرد.
19- پشت صحنه یک نمایش عروسکی بسیار مهم است. اگر عروسکگردانان در پشت صحنه جای کافی برای جابهجایی نداشته باشند، اگر وسایل روی زمینی (یا در اطراف) با حرکت عروسکگردانان، هر لحظه در معرض ریخته شدن، شکسته شدن و یا خراب شدن باشند، اضطراب و ناراحتی عروسکگردانان به میزان زیادی روی بازی آنها تاثیر خواهد گذاشت. جای عروسکها و وسایل باید مناسب باشد تا در زمان مورد نیاز بتوان به راحتی از آنها استفاده کرد.
20- روابط انسانی در کار نمایش عروسکی بسیار مهم است. اگر کارگردان، با مدیریت و مربیگری صحیح خود، محیطی سالم، دوستانه و با محبت و با احترام متقال و با روحیه مسئولیتپذیر ایجاد کند کار به خوبی پیش میرود و لذت یک بازی سرشار از شور و هیجان را به همراه خواهد داشت. این که در حالت برعکس، چه گروه و چه اجرایی را خواهیم داشت، خودتان آن را تصور کنید!
برای آموختن نمایش عروسکی، بهتر است مستقیما به اجرا بپردازیم. این کار نه تنها به مادر کسب تجربهها و مهارتهای تازه کمک میکند بلکه باعث سرگرمی و لذت شما نیز خواهد شد. این نمایشها (صرفنظر از نوع عروسک و متنی که اجرا میکنید) باعث نزدیکی هر چه بیشتر شما با دنیای شگفت «نمایش عروسکی» خواهد شد. |
توجه:دانلود و نصب دو نرم افزار فوق جهت استفاده بهتر از سایت پیشنهاد می شود .